Κληρονομικό Δίκαιο: Πώς προστατεύεστε αν κληρονομήσετε χρέη

16 ερωτήσεις-απαντήσεις – Μεταβατική διάταξη για κληρονόμους που δεν πρόλαβαν εμπρόθεσμα να κάνουν αποδοχή κληρονομιάς

Δεύτερη ευκαιρία σε όσους κληρονόμους δεν πρόλαβαν εμπρόθεσμα να κάνουν αποδοχή κληρονομιάς με το ευεργέτημα της απογραφής δίνεται με μεταβατική διάταξη που περιλαμβάνεται στο νέο κληρονομικό δίκαιο, απλώνοντας ένα δίχτυ προστασίας με διάρκεια έξι μηνών, ώστε να μην κινδυνεύσουν οι περιουσίες προσώπων που κληρονόμησαν μόνο χρέη.

Ο κορμός της εμβληματικής αυτής μεταρρύθμισης, που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 22 Μαΐου 2026, θα ισχύσει από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, ωστόσο μέχρι την ολική εφαρμογή του νόμου με βάση τον οποίο διαχωρίζεται η ατομική περιουσία του κληρονόμου από αυτή του κληρονομουμένου, ανοίγεται ένα εξαιρετικά σημαντικό «παράθυρο» για όσους δεν πρόλαβαν ή δεν γνώριζαν ότι έπρεπε να προχωρήσουν σε αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής για μη θέσουν σε κίνδυνο την προσωπική τους περιουσία.

Ετσι, όσοι κληρονόμησαν από πρόσωπο που απεβίωσε μέχρι τις 22 Μαΐου 2026 (ημέρα δημοσίευσης του νόμου) και δεν πρόλαβαν να κινήσουν εγκαίρως τη διαδικασία απογραφής, αποκτούν τώρα μία δεύτερη ευκαιρία και μέχρι τις 22 Νοεμβρίου 2026 μπορούν να ζητήσουν δικαστικά τον διορισμό επιμελητή και πραγματογνωμόνων ώστε να γίνει απογραφή της κληρονομιάς.

Τι προβλέπεται στον νόμο γι’ αυτές τις περιπτώσεις; Κληρονόμος προσώπου, το οποίο έχει αποβιώσει μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος, και δεν είχε δηλώσει εμπρόθεσμα ότι αποδέχεται την κληρονομία με το ευεργέτημα της απογραφής, μπορεί μέσα σε έξι μήνες από τη δημοσίευσή του να ζητήσει τον διορισμό δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων για τη διενέργεια απογραφής της κληρονομίας, εφόσον κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης δεν είχε επιχειρηθεί πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης κατά της ατομικής περιουσίας του και δεν συνέτρεχε λόγος έκπτωσης από το ευεργέτημα.

Αυτό πρακτικά σημαίνει πως όσοι δεν πρόλαβαν να κάνουν χρήση του συγκεκριμένου ευεργετήματος τους δίνεται με βάση συγκεκριμένη μεταβατική διάταξη η δυνατότητα να το αξιοποιήσουν με καταληκτικό χρονικό ορίζοντα την 22α Νοεμβρίου 2026, οπότε και συμπληρώνεται το εξάμηνο από τη δημοσίευση του νόμου.

Μέσα από 16 ερωτήσεις και απαντήσεις οι βασικότερες αλλαγές που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του νέου κληρονομικού δικαίου.

1. Ποιος είναι ο σκοπός της μεταρρύθμισης του κληρονομικού δικαίου;

Σκοπός είναι ο εκσυγχρονισμός και η προσαρμογή του κληρονομικού δικαίου στις σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες. Στόχος είναι να περιοριστούν οι δικαστικές διαμάχες μεταξύ των κληρονόμων και να ενισχυθεί η ασφάλεια των συναλλαγών.

2. Αλλάζει κάτι με τις ιδιόγραφες διαθήκες;

Οι ιδιόγραφες διαθήκες παραμένουν σε ισχύ, αλλά με αυστηρότερες δικλίδες ασφαλείας. Αν παρουσιαστούν για δημοσίευση μετά την πάροδο δύο ετών από τον θάνατο του διαθέτη, η κήρυξή τους ως κυρίας γίνεται υποχρεωτικά. Σε περιπτώσεις που ο κληρονόμος δεν είναι στενός συγγενής, θα απαιτείται γραφολογική πραγματογνωμοσύνη, ενώ το ελληνικό Δημόσιο θα καλείται υποχρεωτικά στη διαδικασία.

3. Τι πρέπει να προσέξει κάποιος που θέλει να κάνει ιδιόγραφη διαθήκη;

Η ιδιόγραφη διαθήκη γράφεται ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, χρονολογείται και υπογράφεται από αυτόν. Από τη χρονολογία πρέπει να προκύπτουν η ημέρα, ο μήνας και το έτος. Ψευδής, εσφαλμένη ή ελλιπής χρονολογία δεν επάγεται μόνη της ακυρότητα της ιδιόγραφης διαθήκης. Απλές προσθήκες σε περιθώριο ή σε υστερόγραφο υπογράφονται από τον διαθέτη, διαφορετικά θεωρούνται σαν να μην έχουν γραφεί. Διαγραφές, παρεγγραφές, ξύσματα ή άλλα τέτοια εξωτερικά ελαττώματα περιγράφονται από τον συμβολαιογράφο που δημοσίευσε τη διαθήκη και μπορούν να επιφέρουν ολικά ή μερικά την ακυρότητα της διαθήκης.

4. Τι προβλέπεται για τις διαθήκες που συντάσσονται σε νοσοκομεία ή μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων;

Ιδιόγραφη διαθήκη, η οποία καταρτίζεται από πρόσωπα που περιθάλπονται σε φορείς παροχής υπηρεσιών υγείας ή κοινωνικής φροντίδας κατά τη διάρκεια της περίθαλψής τους ή εντός τριών μηνών από τη διακοπή της για οποιονδήποτε λόγο, είναι άκυρη κατά το μέρος που με αυτήν εγκαθίστανται κληρονόμοι νομικά ή φυσικά πρόσωπα που συνδέονται με τους φορείς αυτούς καθώς και συγγενείς. Εξαιρούνται μόνο οι περιπτώσεις όπου ο κληρονόμος είναι συγγενής εξ αδιαθέτου.

5. Πότε τεκμαίρεται ότι είναι γνήσια μία διαθήκη που έχει κηρυχθεί κυρία;

Ιδιόγραφη διαθήκη που δημοσιεύθηκε και κηρύχθηκε κυρία τεκμαίρεται γνήσια, αν επί πέντε έτη από τη δημοσίευσή της δεν αμφισβητήθηκε η γνησιότητά της σε δίκη ανάμεσα σε πρόσωπα που αντλούν δικαιώματα από αυτήν ή που βλάπτονται από την ύπαρξή της.

6. Τι είναι οι «κληρονομικές συμβάσεις» που εισάγονται για πρώτη φορά;

Πρόκειται για συμφωνία εν ζωή μεταξύ του διαθέτη και των κληρονόμων του, που ρυθμίζει από κοινού τη διανομή της περιουσίας. Η σύμβαση συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου, μπορεί να περιλαμβάνει αντάλλαγμα και να υπάγεται σε δίκαιο άλλης χώρας εφόσον το επιθυμεί ο διαθέτης.

7. Τι αλλάζει με τη νόμιμη μοίρα των παιδιών και του συζύγου;

Τα ποσοστά παραμένουν ίδια, αλλά πλέον η νόμιμη μοίρα μπορεί να καταβληθεί σε χρήμα αντί σε μερίδιο περιουσίας. Ετσι αποτρέπεται ο κατακερματισμός οικογενειακών περιουσιών, ιδίως επιχειρήσεων ή ακινήτων.

8. Πώς λειτουργεί αυτό στην πράξη;

Η μεγάλη αλλαγή αφορά το γεγονός ότι η νόμιμη μοίρα θα πάψει να… προσμετράται σε ποσοστό ιδιοκτησίας πάνω σε ακίνητο, γεγονός που οδηγούσε συχνά σε κατακερματισμό περιουσιών και σε αδράνεια μεγάλα περιουσιακά στοιχεία. Για παράδειγμα, τρία αδέλφια κληρονομούν ένα σπίτι.

Μέχρι σήμερα είχαν όλοι ποσοστά στο ίδιο ακίνητο. Πλέον μπορεί το σπίτι να μείνει σε έναν και οι άλλοι να αποζημιωθούν.

9. Τι κληρονομεί ο επιζών σύζυγος;

Ο επιζών σύζυγος καλείται ως κληρονόμος εξ αδιαθέτου με τους συγγενείς της πρώτης τάξης στο τρίτο της κληρονομίας, αν συντρέχει με ένα τέκνο, και στο τέταρτο της κληρονομίας, αν συντρέχει με δύο ή περισσότερα τέκνα.

Επιπλέον, παίρνει ως εξαίρετο, ανεξάρτητα από την τάξη στην οποία καλείται, τα έπιπλα, σκεύη, ενδύματα και άλλα τέτοια οικιακά αντικείμενα που τα χρησιμοποιούσε είτε μόνος εκείνος που επιζεί είτε μαζί με τον κληρονομούμενο.

Αν όμως υπάρχουν τέκνα του κληρονομουμένου, λαμβάνονται υπόψη και οι ανάγκες τους, εφόσον το επιβάλλουν οι ειδικές περιστάσεις για λόγους επιείκειας.

10. Ποια κληρονομικά δικαιώματα αποκτούν οι σύντροφοι σε ελεύθερη συμβίωση;

Αν δεν υπάρχει γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης, ο σύντροφος που ζούσε τουλάχιστον τρία χρόνια με τον κληρονομούμενο ή είχε κοινά παιδιά, αποκτά δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης της κατοικίας για ένα έτος μετά τον θάνατο, χωρίς αντάλλαγμα.

11. Τι προβλέπεται για τα πρόσωπα που φρόντιζαν τον κληρονομούμενο;

Θεσπίζεται κληροδοσία για όσους συνέβαλαν ουσιαστικά στη φροντίδα του διαθέτη χωρίς αμοιβή, τουλάχιστον για έξι μήνες μέσα στα τελευταία τρία χρόνια της ζωής του. Μπορούν να λάβουν χρηματικό ποσό ή περιουσιακό στοιχείο ανάλογο της προσφοράς τους.

12. Μπορεί κάποιος να στερηθεί τη νόμιμη μοίρα του;

Ναι, ο διαθέτης μπορεί να αφαιρέσει τη νόμιμη μοίρα σε περιπτώσεις αχαριστίας, ενδοοικογενειακής βίας, κακουργημάτων ή απόπειρας κατά της ζωής του. Η στέρηση γίνεται με ρητή αναφορά στη διαθήκη.

13. Ποιες αλλαγές έρχονται στη διαδικασία αποποίησης της κληρονομίας;

Ο χρόνος αποποίησης ορίζεται σε τέσσερις μήνες από τότε που ο κληρονόμος έμαθε για την επαγωγή, ενώ για κατοίκους εξωτερικού η προθεσμία είναι ένα έτος. Σε περίπτωση διαθήκης ή κληρονομικής σύμβασης, η προθεσμία μετρά από τη δημοσίευση.

14. Πώς προστατεύεται ο κληρονόμος από τα χρέη που κληρονομεί;

Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία, εκτός αν το δηλώσει ρητά. Σε διαφορετική περίπτωση, η κληρονομιά εκκαθαρίζεται χωριστά από δικηγόρο-εκκαθαριστή που ορίζει το δικαστήριο. Μετά την πληρωμή των δανειστών, το υπόλοιπο αποδίδεται στους κληρονόμους.

15. Από πότε ισχύει το νέο κληρονομικό δίκαιο;

Η ημέρα που μηδενίζουν οι διατάξεις που ισχύουν εδώ και 80 χρόνια και αλλάζει σελίδα το κληρονομικό δίκαιο είναι η 16η Σεπτεμβρίου 2026.

16. Δίνεται δεύτερη ευκαιρία σε όσους έχασαν τις προθεσμίες αποδοχής κληρονομιάς με το ευεργέτημα της απογραφής;

Ο νόμος ανοίγει ένα εξαιρετικά σημαντικό «παράθυρο» για τέτοιες περιπτώσεις. Οσοι κληρονόμησαν από πρόσωπο που απεβίωσε μέχρι τις 22 Μαΐου 2026 και δεν πρόλαβαν να κινήσουν εγκαίρως τη διαδικασία απογραφής, αποκτούν τώρα μία δεύτερη ευκαιρία: μέχρι τις 22 Νοεμβρίου 2026 μπορούν να ζητήσουν δικαστικά τον διορισμό επιμελητή και πραγματογνωμόνων ώστε να γίνει απογραφή της κληρονομίας. Στην πράξη, δίνεται μια «δεύτερη ευκαιρία» για χιλιάδες πολίτες που είτε αγνοούσαν τις σχετικές προθεσμίες είτε βρέθηκαν αντιμέτωποι με χρεωμένες κληρονομιές.