Μια αναπάντεχη εξέλιξη φαίνεται να έρχεται στην Ελλάδα, καθώς οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν για την πιθανή έλευση μιας πολικής δίνης. Οι πρόσφατες προγνώσεις υποδεικνύουν μια αξιοσημείωτη αλλαγή στην ατμόσφαιρα που μπορεί να επηρεάσει το καιρικό μας σύστημα, με τις πρώτες ενδείξεις να κάνουν λόγο για μια ισχυρή στρατοσφαιρική θέρμανση.
Ούτε οι μετεωρολόγοι το περίμεναν: Έρχεται πολική δίνη στην Ελλάδα - Πότε θα «χτυπήσει»
0
Το τελευταίο τρέξιμο του ευρωπαϊκού προγνωστικού μοντέλου ECMWF προχωρά ένα βήμα παραπέρα την εξέλιξη της στρατοσφαιρικής πολικής δίνης. Οι δυτικοί άνεμοι που περιβάλλουν την Αρκτική ενδέχεται να εξασθενήσουν τόσο, ώστε να αντιστραφούν στις αρχές Νοεμβρίου.
Εάν το σενάριο επαληθευτεί και επιβεβαιωθεί από τις αναλύσεις, θα βρεθούμε μπροστά στο ενδεχόμενο μιας ισχυρής αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης, γνωστής ως SSW. Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη εξέλιξη, καθώς εκδηλώνεται στην αρχή της ψυχρής περιόδου, όταν η πολική δίνη κανονικά βρίσκεται ακόμη στη φάση ενίσχυσης και οργάνωσής της.
Οι χάρτες του ευρωπαϊκού μοντέλου υποδεικνύουν επίσης την πιθανότητα η πολική δίνη να επιμηκυνθεί και να αποκτήσει δύο διακριτούς πυρήνες, σαν να χωρίζεται σχεδόν στα δύο. Αντίθετα, το αμερικανικό μοντέλο GFS εμφανίζει μεγαλύτερες διακυμάνσεις από πρόγνωση σε πρόγνωση και φαίνεται να προκρίνει περισσότερο ένα σενάριο καναδικού τύπου θέρμανσης, με παραμόρφωση της πολικής δίνης πάνω από τον τομέα της Βόρειας Αμερικής.
Επομένως, οι διαθέσιμοι χάρτες και οι σχετικοί δείκτες υποδεικνύουν μια σημαντική διαταραχή στην ατμόσφαιρα, χωρίς να υπάρχει ακόμη συμφωνία μεταξύ όλων των προγνωστικών σεναρίων.
Πότε μια θέρμανση χαρακτηρίζεται ισχυρή αιφνίδια στρατοσφαιρική θέρμανση
Η στρατοσφαιρική πολική δίνη είναι μια εκτεταμένη κυκλοφορία δυτικών ανέμων που αναπτύσσεται πάνω από την Αρκτική. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα συμβάλλει στη συγκράτηση των ψυχρών αερίων μαζών σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη.
Ωστόσο, τα μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρικά κύματα που δημιουργούνται στα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας μπορούν να μεταφέρουν ενέργεια προς τη στρατόσφαιρα, διαταράσσοντας την κυκλοφορία και επιβραδύνοντας τους δυτικούς ανέμους. Εάν η διαταραχή είναι αρκετά ισχυρή, η πολική δίνη μπορεί να παραμορφωθεί, να μετατοπιστεί ή ακόμη και να διασπαστεί, ενώ η θερμοκρασία στη στρατόσφαιρα πάνω από τους πόλους αυξάνεται απότομα.
Παρά τα εντυπωσιακά σενάρια που μπορεί να παρουσιάζουν οι χάρτες, υπάρχει ένα συγκεκριμένο επιστημονικό κριτήριο για την αναγνώριση μιας ισχυρής αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης.
Σύμφωνα με τον ευρέως χρησιμοποιούμενο επιχειρησιακό ορισμό, ο μέσος δυτικός άνεμος στη ζώνη των 60 μοιρών βόρειου γεωγραφικού πλάτους και στο επίπεδο των 10 hPa πρέπει να αντιστραφεί και να γίνει ανατολικός. Πρόκειται για μια μετρήσιμη συνθήκη και όχι για ένα συμπέρασμα που προκύπτει απλώς από την εικόνα ενός χάρτη.
Εάν ένα προγνωστικό μοντέλο δείχνει ότι επίκειται αντιστροφή των ανέμων, αυτό σημαίνει ότι εξετάζει το ενδεχόμενο εκδήλωσης του φαινομένου. Η στρατοσφαιρική θέρμανση, όμως, δεν μπορεί να θεωρηθεί επιβεβαιωμένη προτού παρατηρηθεί και επαληθευτεί η αντιστροφή.
Γι’ αυτό, στην παρούσα φάση, είναι ορθότερο να μιλάμε για πιθανή αιφνίδια στρατοσφαιρική θέρμανση που προβλέπεται από μοντέλο και όχι για ένα ήδη επιβεβαιωμένο γεγονός.
Μία μόνο προγνωστική εκτέλεση, ακόμη και αν παρουσιάζει ένα ακραίο σενάριο, αποτελεί μία από τις πιθανές εξελίξεις. Για να αξιολογηθεί η αξιοπιστία της, εξετάζονται τα προγνωστικά σύνολα, δηλαδή πολλές προσομοιώσεις που ξεκινούν από ελαφρώς διαφορετικές αρχικές συνθήκες. Με αυτόν τον τρόπο διαπιστώνεται εάν το σενάριο υποστηρίζεται από τις περισσότερες προσομοιώσεις ή εάν παραμένει μια μεμονωμένη και αβέβαιη εξέλιξη.
Γιατί ξεχωρίζει το σενάριο των αρχών Νοεμβρίου
Το πιο αξιοσημείωτο στοιχείο είναι ο χρόνος εκδήλωσης του πιθανού φαινομένου.
Τα ιστορικά δεδομένα της αμερικανικής NOAA για τις ισχυρές στρατοσφαιρικές θερμάνσεις, με βάση το κριτήριο της αντιστροφής των ανέμων, καταγράφουν περιστατικά τον Νοέμβριο του 1958 και του 1968. Ωστόσο, σύμφωνα με τη σειρά δεδομένων ERA5, τα συγκεκριμένα περιστατικά σημειώθηκαν προς το τέλος του μήνα, στις 30 και στις 28 Νοεμβρίου αντίστοιχα.
Μια πιθανή αντιστροφή των ανέμων στις αρχές Νοεμβρίου θα ήταν, επομένως, ιδιαίτερα πρώιμη σε σύγκριση με τα συγκεκριμένα ιστορικά περιστατικά.
Αυτό, ωστόσο, δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί εκ των προτέρων το σενάριο πρωτοφανές. Θα πρέπει να διαπιστωθεί εάν η πρόγνωση θα επιβεβαιωθεί, ποια θα είναι η ένταση του φαινομένου και ποια ιστορική σειρά δεδομένων χρησιμοποιείται για τη σύγκριση.
Απαραίτητη είναι, επίσης, η προσεκτική αξιολόγηση των προγνωστικών μοντέλων. Σελίδα παρακολούθησης της πολικής δίνης, με βάση την εκτέλεση του ευρωπαϊκού μοντέλου στις 12:00 UTC της 23ης Οκτωβρίου, προέβλεπε ανατολικούς ανέμους γύρω στις 6 Νοεμβρίου. Αντίθετα, άλλη σελίδα παρακολούθησης, που βασίζεται στα σενάρια του αμερικανικού προγνωστικού συστήματος GEFS, ανέφερε μηδενική πιθανότητα στρατοσφαιρικής θέρμανσης στην τελευταία της πρόγνωση.
Η διαφορά αυτή αναδεικνύει το βασικό ζήτημα: το ευρωπαϊκό μοντέλο μπορεί να εμφανίζει μια εξαιρετικά ασυνήθιστη εξέλιξη, όμως για να αξιολογηθεί η αξιοπιστία της απαιτούνται η σύγκριση με τα υπόλοιπα προγνωστικά σενάρια και η εξέταση των επόμενων ανανεώσεων.
Τι σημαίνει η καναδικού τύπου θέρμανση
Ο όρος «καναδικού τύπου θέρμανση» περιγράφει ένα συγκεκριμένο μοτίβο στρατοσφαιρικής θέρμανσης, το οποίο συχνά συνδέεται με την παραμόρφωση ή τη μετατόπιση της πολικής δίνης.
Η ταξινόμηση αυτών των θερμάνσεων δεν είναι απολύτως ενιαία στην επιστημονική βιβλιογραφία. Σε κάθε περίπτωση, δεν σημαίνουν αυτομάτως ότι έχει εκδηλωθεί ισχυρή αιφνίδια στρατοσφαιρική θέρμανση. Για τον χαρακτηρισμό μιας θέρμανσης ως ισχυρής, καθοριστική παραμένει η αντιστροφή των ανέμων με βάση το προβλεπόμενο επιστημονικό κριτήριο.
Επομένως, το γεγονός ότι η πολική δίνη εμφανίζεται επιμηκυμένη ή σχεδόν χωρισμένη σε δύο πυρήνες σε έναν χάρτη δεν αρκεί για να επιβεβαιωθεί το φαινόμενο. Πρέπει να εξεταστούν συνολικά το σχήμα της, το ύψος στο οποίο εκδηλώνεται η διαταραχή, η κατεύθυνση των ανέμων και η διάρκεια του φαινομένου.
Πώς μπορεί να επηρεαστεί η Ελλάδα
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις πιθανές επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει μια τέτοια εξέλιξη στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, εφόσον τελικά επιβεβαιωθεί.
Μια ισχυρή διαταραχή της πολικής δίνης μπορεί να μεταβάλει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία στο βόρειο ημισφαίριο, επηρεάζοντας τη θέση και τη διαδρομή του αεροχειμάρρου, δηλαδή των ισχυρών ανέμων που επικρατούν σε μεγάλα ύψη και καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό την πορεία των καιρικών συστημάτων.
Εάν η διαταραχή μεταφερθεί σταδιακά προς τα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας, θα μπορούσε να ευνοήσει την κάθοδο ψυχρών αερίων μαζών προς την Ευρώπη. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δεν είναι αυτόματη και δεν επηρεάζει με τον ίδιο τρόπο όλες τις περιοχές.
Για την Ελλάδα, το κρίσιμο στοιχείο θα είναι η θέση των βαρομετρικών συστημάτων και η κατεύθυνση από την οποία θα κινηθούν οι ψυχρές αέριες μάζες. Αν διαμορφωθούν οι κατάλληλες συνθήκες, θα μπορούσε να αυξηθεί η πιθανότητα ψυχρής εισβολής, με αισθητή πτώση της θερμοκρασίας και ενδεχομένως χιονοπτώσεις στα ορεινά ή, εφόσον συντρέξουν πιο ευνοϊκές προϋποθέσεις, σε χαμηλότερα υψόμετρα.
Δεν αποκλείεται, ωστόσο, η ατμοσφαιρική κυκλοφορία να οδηγήσει σε διαφορετική εξέλιξη, με την Ελλάδα να επηρεάζεται από βροχές και ανέμους χωρίς να εκδηλωθεί σημαντική ψυχρή εισβολή. Η θέση των ατμοσφαιρικών εμποδισμών και η διαδρομή των ψυχρών αερίων μαζών θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το τελικό αποτέλεσμα.
Επιπλέον, ακόμη και αν επιβεβαιωθεί μια ισχυρή αιφνίδια στρατοσφαιρική θέρμανση, οι επιπτώσεις στην επιφάνεια δεν είναι άμεσες. Μπορεί να χρειαστούν ημέρες ή αρκετές εβδομάδες μέχρι να επηρεαστεί ουσιαστικά η κυκλοφορία στην τροπόσφαιρα, όπου διαμορφώνεται ο καιρός που βιώνουμε.
Το βρετανικό Μετεωρολογικό Γραφείο επισημαίνει ότι οι επιπτώσεις μιας τέτοιας θέρμανσης μπορούν να εμφανιστούν με χρονική καθυστέρηση και ότι δεν οδηγούν πάντοτε σε έντονο ψύχος. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, η βόρεια Ευρώπη μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με ψυχρότερες και ξηρότερες συνθήκες, ενώ η νότια Ευρώπη να επηρεαστεί από ηπιότερο, υγρότερο και πιο ανεμώδη καιρό.
Στην παρούσα φάση δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να προεξοφληθεί ψυχρή εισβολή ή χιονοπτώσεις στην Ελλάδα εξαιτίας της συγκεκριμένης διαταραχής. Το ενδεχόμενο θα πρέπει να αξιολογηθεί εκ νέου με βάση τις επόμενες προγνωστικές ανανεώσεις και την εξέλιξη της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας.
Τα επόμενα προγνωστικά τρεξίματα θα κρίνουν την εξέλιξη
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι τελευταίες ενδείξεις συνιστούν ένα αξιοσημείωτο προγνωστικό σήμα, όχι μια οριστική πρόγνωση για τον χειμώνα.
Η πιθανότητα σημαντικής παραμόρφωσης της πολικής δίνης και πρόωρης αντιστροφής των στρατοσφαιρικών ανέμων στις αρχές Νοεμβρίου αξίζει να παρακολουθείται, ιδιαίτερα λόγω του ασυνήθιστα πρώιμου χρονισμού της.
Οι επόμενες ανανεώσεις θα δείξουν εάν το ευρωπαϊκό μοντέλο θα διατηρήσει το συγκεκριμένο σενάριο, εάν οι υπόλοιπες προσομοιώσεις θα συγκλίνουν προς την ίδια εξέλιξη και εάν το αμερικανικό μοντέλο θα παρουσιάσει αντίστοιχη εικόνα.
Μόνο τότε θα μπορεί να εκτιμηθεί με μεγαλύτερη ασφάλεια εάν πρόκειται για μια ισχυρή αλλά παροδική διαταραχή ή για μια σημαντική στρατοσφαιρική θέρμανση που θα μπορούσε να επηρεάσει τον καιρό στην Ευρώπη και στην Ελλάδα κατά τις επόμενες εβδομάδες.
Πηγή